Przepis na dobre relacje

Przepis na dobre relacje

Każda klasa to zbiór indywidualności o różnych potrzebach, doświadczeniach, czy zainteresowaniach. Przed nauczycielem stoi więc spore wyzwanie budowania z taką grupą relacji. Relacji, czyli współpracy, umiejętności komunikowania się opartej na empatii, zrozumieniu swoich potrzeb, szacunku oraz bezpieczeństwie – poczuciu, że klasa i szkoła jest miejscem przyjaznym. Proces ten rozpoczyna się w momencie, gdy uczeń przekroczy próg szkoły i trwa przez cały czas nauki. Nigdy nie jest bowiem za późno na dobre relacje.

Tylko od czego zacząć? Jaki jest przepis na dobre relacje? Jakich „składników” powinniśmy użyć?

Kiedy budujemy klasowy zespół pamiętajmy, by nasze działania miały na uwadze potrzeby uczniów. Według A. Maslowa  potrzeby fizjologiczne i bezpieczeństwa, znajdujące się u podstawy piramidy, determinują kolejne: przynależności, szacunku i uznania oraz samorealizacji. Jeśli dwie pierwsze (tzw. niższego rzędu) dominujące nad pozostałymi, zostaną zaspokojone, można realizować kolejne. A potrzeba przynależności to nic innego jak chęć nawiązania bliskich relacji z innymi oraz branie udziału w życiu klasy, potrzeba szacunku i uznania polega na poczuciu własnej wartości, uznania w oczach innych, potrzeba samorealizacji wyraża się w dążeniu do rozwoju swoich możliwości. Sprawdźcie, czy wasz zespół ma wszystko czego potrzebuje, by się rozwijać.

 

Piramida potrzeb wg A. Maslowa

 

Integracja na starcie

Początek roku szkolnego jest idealnym czasem , kiedy możemy zadbać o nawiązanie i pogłębienie klasowych relacji. Przygotujmy nasze zajęcia tak, by dały uczniom możliwość bliższego poznania się. Stwarzajmy  też okazje do tego, aby dzieci mogły przekonać się, jak wiele ich łączy, np. podobne zainteresowania, hobby, że spędzają czas wolny w podobny sposób, itd. Z pewnością naszych uczniów wiele też różni – każdy z nich jest niepowtarzalną indywidualnością. Warto jednak często podkreślać elementy, które są wspólne – w ten sposób łatwiej wzmacniać u uczniów i uczennic poczucie przynależności do grupy. W tym celu można wykorzystać znaną wszystkim grę BINGO.

Bingo

Zadaniem uczniów jest odnalezienie w klasie osób, do których pasują określone zdania. Przy tym ćwiczeniu warto zaznaczyć, że przy każdej odpowiedzi zapisujemy imię innej osoby. Wygrywa ta osoba, która pierwsza zgromadzi imiona koleżanek/kolegów. Przykładowe zdania:

  • ma niebieskie oczy
  • lubi czytać książki
  • lubi długo spać
  • uwielbia jeść naleśniki
  • jeździ do szkoły rowerem
  • lubi przebywać na łonie natury
  • nie lubi się kłócić
  • słucha muzyki pop
  • ma zwierzątko
  • nie ma problemu z fizyką
  • marzy o podróży dookoła świata

Kto, tak jak ja…?

Podobną zabawą jest „Kto, tak jak ja…?”, w której uczniowie wypełniają najpierw zdania o sobie, a następnie szukają osób o podobnych zainteresowaniach, ulubionych przedmiotach szkolnych, potrawach, itd. Przykładowe zdania:

  • Ma taki sam kolor oczu.
  • Lubi jeść taką samą potrawę.
  • Jest podobnego wzrostu.
  • Ma podobny rozmiar obuwia.
  • Ma podobne zainteresowania.
  • Chciałby podróżować w to samo miejsce.
  • Słucha podobnej muzyki.
  • Lubi ten sam kolor.
  • Ma tyle samo rodzeństwa.

Szybka rundka

Innym sposobem integracji klasowej jest „szybka rundka”-w ciagu 1 minuty minuty uczniowie w parach mają opowiedzieć sobie nawzajem jak najwięcej o sobie. Oczywiście zanim na dobre rozpoczniemy to ćwiczenie warto dać uczniom chwilę czasu na zebranie myśli. Podsumowaniem tego ćwiczenia mogą być wypowiedzi uczniów na temat konkretnej osoby (co zapamiętali, co było dla nich zaskoczeniem, itd.).

Asamblaże

Propozycją, która pobudzi naszych uczniów do kreatywności i opowiedzenia o sobie jest asamblaż, czyli odmiana kolażu z gotowych przedmiotów codziennego użytku. Zadanie polega na zgromadzeniu różnych rzeczy, dzięki którym pozostałe osoby dowiedzą się o nas czegoś nowego. Zabawę może rozpocząć nauczyciel, przygotowując swój asamblaż i prezentując go lub jego zdjęcie na forum klasy. Na początku warto wysłuchać wszystkich przypuszczeń (pomysły uczniów potrafią zaskoczyć!), a później samemu opisać, co kryje się za pokazanym kolażem.

Przykłady asamblaży

Supermoce

Każdy zna komiksowych superbohaterów, którzy posiadają niesamowite zdolności. Może warto, by nasi uczniowie również zastanowili się nad swoimi mocnymi stronami? Zapytajmy o ich supermocem, czyli z czym sobie świetnie radzą, co jest ich „konikiem”, co lubią.  Zadanie to mogą wykonać samodzielnie, jak również w kilkuosobowych grupach, wtedy przedstawiona postać będzie posiadać najciekawsze cechy kilku osób. Rozważania uczniów możemy poszerzyć o słabości superbohaterów, jak i ich samych oraz sposoby radzenia sobie z nimi. Uczniowie mogą pracować w Canvie lub na wydrukowanym już szablonie- rezultaty zaprezentujmy oczywiście na forum klasy.

Dzięki tym ćwiczeniom nasi uczniowie mogą się lepiej poznać i znaleźć pokrewne dusze. Nie zapominajmy, że nie tylko początek roku szkolnego jest świetnym momentem na poznanie drugiej osoby, podobne ćwiczenia możemy wykonywać cyklicznie, bo przecież wszyscy się zmieniamy!

Współpraca

Stwarzajmy naszym uczniom okazje, by przekonali się jak wiele ich łączy, podkreślajmy wszystko co wspólne, by wzmacniać dobre relacje, przynależność do grupy. Nie zapominajmy o organizowaniu różnych zadań zespołowych, podczas których nasi uczniowie będą współpracować. Mogą to być uroczystości klasowe (Dzień Chłopaka, Dzień Kobiet, Mikołajki, Wigilia), prace na rzecz innych (wolontariat), organizowanie wspólnej wycieczki, wyjścia poza szkołę. W klasie powinniśmy stwarzać jak najwięcej możliwości pracy w parach, grupach, mieszać je, by uczniowie uczyli się współpracować ze wszystkimi, a nie tylko z kolegą/ koleżanką z ławki. W ten sposób uczniowie poznają korzyści płynące z umiejętności współdziałania, dążenia wspólnymi siłami do konkretnego celu, kształtują właściwe relacje z rówieśnikami.

Zadaniami wymagającymi współpracy, ustalenia zasad, odpowiedzialności, ale też przynoszącymi dużo pozytywnych emocji są wyzwania, które dodatkowo pogłębiają integrację zespołu klasowego.

Challenge

Do zadania potrzebujemy makaronu spaghetti (10 nitek), taśmy klejącej i plasteliny lub dla jeszcze większej radości uczniów słodkich pianek do jedzenia (4 sztuki). Zadaniem grupy (3-4 osobowej) jest zbudowanie w określonym czasie jak najwyższej wieży.

Druga propozycją jest wyzwanie, które polega na zbudowaniu drogi dla piłeczki ping-pongowej, ewentualnie mandarynki, czy pomarańczy. Po podzieleniu klasy na dwa zespoły uczniowie wykorzystują jedynie swój zeszyt lub książkę do stworzenia trasy tak, by piłeczka nie spadła w trakcie turlania się. Zwycięży drużyna, która jak najdłużej utrzyma piłeczkę w ruchu.

Po takich aktywnościach możemy zapytać naszych uczniów, jakie korzyści płyną ze współpracy. Naszą burzę mózgów możemy przedstawić np. w formie chmury wyrazów WordArt. Wśród argumentów za współpracą często pojawiają się następujące wypowiedzi:

  • Wykonamy zadanie szybciej.
  • Możemy na siebie liczyć.
  • Zaoszczędzimy czas.
  • Łatwiej pokonamy przeszkody.
  • Każdy jest odpowiedzialny za część zadania.
  • Samemu byłoby trudniej.

Emocje

Emocje są naszą nieodłączną częścią. Towarzyszą nam w każdej chwili życia, są wskaźnikiem zaspokajania naszych potrzeb, wpływają na nasze zachowanie, postrzeganie innych i nas samych.  Ważne by nasi uczniowie rozpoznawali je i kontrolowali, a przede wszystkim potrafili o nich mówić. Zapisanie tego co nas złości, cieszy, smuci, czy budzi lęk może stać się idealnym początkiem rozmowy na temat emocji, a przede wszystkim radzenia sobie z nimi.

„Niedokończone zdania” możemy przygotować w wersji papierowej lub online.

  • Jestem szczęśliwy, gdy…
  • Smuci mnie…
  • Najbardziej boję się…
  • Kiedy jest mi wesoło…
  • Złości mnie…
  • Denerwuję się, gdy…
  • Najbardziej nie lubię, gdy…

Gdy uczniowie zapiszą swoje odpowiedzi warto zadać im pytanie, jak radzą sobie z negatywnymi emocjami. Naszą burzę mózgów możemy przeprowadzić za pomocą narzędzia TIK – Mentimeter. Warto podkreślić, że emocja jaką jest złość nie jest niczym negatywnym, natomiast agresja, która często jej towarzyszy jest zachowaniem niepożądanym.

Bezpieczeństwo

Bezpieczeństwo jest fundamentem dobrych relacji. Jak o nie zadbać? Kiedy uczeń czuje się bezpiecznie?

Spróbujmy zadbać o następujące aspekty:

  • pozwólmy uczniom: wyrażać swoje opinie, poglądy, pytać, popełniać błędy, dyskutować;
  • zadbajmy, by: uczniowie znali cel lekcji i wiedzieli jak go osiągnąć, zadania były dostosowane do ich możliwości, nasze wymagania i sposób oceny postępów był dla nich zrozumiały;
  • bądźmy nauczycielami, z którymi uczeń nie będzie miał obawy porozmawiać, czy prosić o pomoc, którzy doceniają i akceptują swoich uczniów, szanują ich zdanie;
  • inspirujmy, zaskakujmy i bawmy się z uczniami;
  • stawiajmy konkretne wymagania i granice;
  • włączajmy jak najwięcej uczniów w życie klasy i szkoły,
  • integrujmy swój zespół, tak by uczniowie czuli się w nim jak najlepiej;
  • pokazujmy oczekiwane zachowania np. dbanie o wspólne dobro;
  • budujmy atmosferę zrozumienia i empatii.

Zadania na budowanie zespołu klasowego to nie tylko dobra zabawa, ale czas na poznanie siebie, swoich mocnych i słabych stron, na zawarcie przyjaźni, poznanie drugiego człowieka, na umiejętność dopasowania się do innych i jednocześnie zachowania swojej indywidualności. Choć budowanie relacji to proces złożony i czasochłonny, a każda klasa jest inna, warto poświęcić mu dużo uwagi.

Jeśli zorganizujemy wszystkie potrzebne „składniki”  to nasz „przepis na dobre relacje” powinien się udać.

 

Artykuł jest jednym z cyklu materiałów przygotowanych przez naszych ekspertów na temat relacji. Zapraszamy do lektury pozostałych!

Jak budować i dbać o relacje w szkole  

 

Zachęcamy do skorzystania z przykładowych zadań na wspierających budowanie relacji w klasie:

Gry i zabawy – relacje  

 

 

Autorka:  Malwina Kordus

Ambasadorka i trenerka programu eTwinning w województwie dolnośląskim

Nauczycielka języka niemieckiego w Szkole Podstawowej nr 26 we Wrocławiu, nagrodzonej Odznaką Szkoły eTwinning. Realizuje projekty w j. niemieckim, angielskim i polskim, nagradzane Krajowymi i Europejskimi Odznakami eTwinning. Szkolny koordynator Szkół Stowarzyszonych UNESCO i Klubu Szkół UNICEF, Microsoft Innovative Educator Ekspert (2019, 2020),z zamiłowania opiekun grupy teatralnej.