Jak zadbać o relacje w szkole ponadpodstawowej?

Jak zadbać o relacje w szkole ponadpodstawowej?

Integracja zespołu klasowego jest od zawsze jedną z pierwszych rzeczy, które wychowawca planuje na początku roku szkolnego. Zazwyczaj budowanie więzi między uczniami następuje w klasach pierwszych szkoły ponadpodstawowej, gdzie nowi uczniowie poznają swoich rówieśników. Jednak w związku z sytuacją pandemiczną, która dotknęła wszystkich ludzi na całym świecie, również uczniowie znaleźli się w nowej, całkiem odmiennej rzeczywistości. Zagrożenie epidemiczne spowodowało, że uczniowie przez ponad rok byli zmuszeni do tzw. nauki zdalnej. I pomimo wielu starań, nie tylko nauczycieli i wychowawców, ale również psychologów i pedagogów, relacje między uczniami nabrały nowego charakteru, a tak naprawdę osłabły i uległy zaburzeniu. Dlatego bardzo istotne jest, aby po powrocie do nauki tradycyjnej, zacząć właśnie od próby ich zintegrowania. To zadanie nie dotyczy wyłącznie wychowawców zespołów klasowych, ale nauczycieli wszystkich przedmiotów – każdy z nas bierze udział w procesie wychowania powierzonej nam młodzieży.

Przedstawione przeze mnie pomysły mają charakter praktyczny i były wykorzystane przeze mnie na zajęciach z wychowawcą. Jednak jako ciekawostkę należy dodać, że wiele z tych pomysłów to aktywności komunikacyjne zaczerpnięte z lekcji języka angielskiego i odpowiednio dostosowane do potrzeb moich uczniów. Co więcej, zadania te nie angażują uczniów w sposób „fizyczny”, ponieważ doświadczenie podpowiada, że młodzież jest sceptyczna i niechętna do działań, które wymagają chociażby podania sobie rąk (co zresztą nie jest również wskazane w obecnej sytuacji epidemiologicznej).

Znajdź kogoś, kto…

Pierwszym zadaniem, które chciałbym zaproponować, a którego celem jest przedstawienie siebie i poznanie swoich rówieśników jest gra „Znajdź kogoś, kto…” (czyli „Find somebody who…”, które na pewno nie jest obce nauczycielom języków obcych). W przypadku tej aktywności nauczyciel przygotowuje listę około 10-15 zdań typu „lubię…, nie lubię…, uwielbiam…, nie znoszę…, potrafię…,  nie potrafię…” etc które potem wydrukuje i wręczy uczniom w trakcie zajęć. Zdania powinny być umieszczone w tabeli w dowolnym pliku tekstowym, w którym uczniowie mogą uzupełniać zarówno swoje pomysły, jak i odpowiedzi swoich koleżanek i kolegów.

Przykładowa tabelka ze zdaniami  

Zadanie to pozwala uczniom spersonalizować swoje odpowiedzi, przez co w kolejnym etapie będą szukać osób o podobnych zainteresowaniach. Krótki opis realizacji zadania:

  1. nauczyciel wprowadza temat, mówiąc 1-2 zdania o sobie i pyta uczniów, czy któreś z nich ma podobne zainteresowania/cechy,
  2. nauczyciel rozdaje materiały uczniom, którzy dopisują informacje o sobie,
  3. kiedy wszyscy uczniowie skończą, zaczynają pytać rówieśników czy mają podobne zainteresowania/cechy etc, mogą w tym czasie chodzić po sali,

Po zakończeniu zadania nauczyciel podsumowuje działania uczniów, pytając czy udało im się znaleźć osoby o podobnych zainteresowaniach/cechach, czy było to łatwe czy trudne, ile wspólnych cech znaleźli oraz u jak wielu rówieśników.

Dzięki takiej formule zadania, uczniowie mogą poczuć się częścią grupy, wspólne zainteresowania oraz podobne umiejętności uświadamiają im, że są do siebie podobni, co ułatwia nawiązanie kontaktów w przypadku nowego zespołu klasowego lub odnowienie relacji w zespole, który już się zna. Zadanie kładzie duży akcent na komunikację, która jest bardzo istotna w budowaniu relacji w zespole klasowym. Ponadto, zadanie można dowolnie modyfikować, na przykład uczniowie mogą przygotować swoje zdania (1-2 zdania od osoby), a następnie nauczyciel sporządza tabelkę. W tej wersji, zadanie jest jeszcze bardziej spersonalizowane, ale poszukiwanie cech wspólnych może być nieco trudniejsze, dlatego też dostępnych jest więcej zdań do wyboru. Wśród propozycji moich uczniów były, między innymi, „Gram w… (nazwa gry komputerowej), ulubiony dodatek do pizzy to…, najbardziej boję się…, chciał(a)bym mieć/móc… (wybrana moc superbohaterów), mój ulubiony serial/film/piosenka”. Nieco inną formą tej aktywności może być wspólne siedzenie w kole, gdzie uczniowie po kolei przedstawiają swoje zdania, a pozostali podnoszą ręce jeśli się zgadzają z przedmówcą albo mają przygotowane kartki z zeszytu z napisem „Ja też” z jednej strony i „Ja nie” z drugiej. W tym wypadku przygotowanie nauczyciela ogranicza się praktycznie do zera i zadanie może być zrealizowane w każdej chwili, w dowolnym miejscu, na przykład na boisku na świeżym powietrzu.

Sławne osoby

Druga propozycja, która również jest inspirowana zajęciami językowymi, to „Sławne osoby”. Tym razem, poza komunikacją, najistotniejszym celem jest dobra zabawa. W trakcie długiego dnia w szkole, pełnego przedmiotów wymagających skupienia i intensywnej pracy warto dać uczniom chwilę na zaczerpnięcie oddechu. Zajęcia o charakterze rozrywkowym mogą pomóc zregenerować siły oraz wzmocnić więzi, jak również zmniejszyć poziom stresu i zniwelować napięcia w grupie, które nierzadko prowadzą do nieporozumień czy kłótni. Co więcej, zadanie jest częściowo przygotowane przez uczniów, czyli spersonalizowane oraz opiera się na współpracy.

Najpierw uczniowie przygotowują na małych karteczkach (mogą to być kartki z zeszytu podzielone na mniejsze części) imiona i nazwiska sławnych osób (sportowcy, aktorzy, muzycy, piosenkarze, politycy, etc.) z Polski i ze świata. Karteczki są składane tak, aby nie było widać napisanych na nich nazwisk. Następnie nauczyciel zbiera je i wkłada je do wspólnego pojemnika, np. kartonowego pudełka. Uczniowie zostają podzieleni na mniejsze grupy, w których będą pracować. Najlepiej będzie jeśli podziału dokona nauczyciel, np. poprzez odliczanie do pięciu (jeśli chcemy stworzyć pięć zespołów) i tworzą grupy na zasadzie: jedynki siadają razem, dwójki razem, itd. Dzięki temu nie powstaną grupy lubiących się osób i nikt nie zostanie bez przydziału. Następnie jeden uczeń z każdej grupy losuje z pudełka swoją sławną osobę, a pozostałe osoby z grupy zadają pytania, aby odgadnąć kim ona jest. Pytania powinny być zamknięte i raczej krótkie, aby każdej osobie w grupie pozwolić dojść do głosu. Można np. ograniczyć liczbę pytań lub czas na każdą sławną osobę. Uczniowie na pewno będą się dobrze bawić, a przy okazji integrować się. Warto jeszcze wspomnieć, że zadanie może być zmodyfikowane i wykorzystane nie tylko na zajęciach z wychowawcą czy przez nauczycieli języków obcych, ale również nauczycieli innych przedmiotów. Sławnymi osobami mogą być osobistości ze świata matematyki, chemii czy fizyki, a na języku polskim pisarze lub postaci z książek. Zadanie oczywiście będzie trudniejsze, ale warto je rozważyć lub wcześniej przygotować lekcję albo prezentację wprowadzającą biografie sławnych osób z danych dziedzin.

Bezludna wyspa

Kolejna propozycja to zabawa integracyjna, która rozwija umiejętność współpracy oraz kompetencje interpersonalne, ponownie opierając się na komunikacji, a także na umiejętności argumentacji i uzasadniania swojego zdania/wyboru oraz osiągania konsensusu. Na początku informujemy uczniów o zadaniu: podróżując statkiem, znaleźli się w niebezpiecznej sytuacji – trafili na silny sztorm. W związku z tym muszą się ratować zajmując miejsca w szalupach ratunkowych. Następnie dzielimy klasę na mniejsze grupy około 4-5 osobowe – każda z tych grup to jedna szalupa. Przed zajęciem miejsca w szalupie, każdy uczeń musi przygotować listę pięciu przedmiotów, które zabrałby ze statku na bezludną wyspę, a które pomogłyby przeżyć grupie. Uczniowie mają na to około trzech minut. Następnie uczniowie w swoich grupach decydują wspólnie jakich dziesięć przedmiotów jest najważniejszych do przeżycia. Uzasadniają swoje wybory oraz wspólnie osiągają kompromis. Mają na to zadanie tylko pięć minut, po których to statek zatonie i będą już musieli zająć miejsca w swoich szalupach. Po ukończeniu pracy w grupach (i zajęciu miejsc w szalupach), każda z nich przedstawia swoją listę przedmiotów na forum klasowym, z krótkim uzasadnieniem oraz komentarzem, czy łatwo było osiągnąć porozumienie. Kolejnym etapem jest ponowne wybranie spośród wszystkich list dziesięciu najbardziej przydatnych przedmiotów. Tym razem porozumienie musi być osiągnięte wśród dużo większej liczby uczniów, przez co może być nieco trudniejsze. Nauczyciel może pomóc, podpowiadając kategorie przedmiotów, np. jedzenie, lekarstwa, ubrania itd. Kiedy ostateczna lista zostanie przygotowana, nauczyciel podsumowuje lekcję wraz z uczniami. Warto zapytać, jakie emocje towarzyszyły wyborom i konsultacjom w grupach, czy każdy głos się liczył, czy może znalazł się lider w każdej z grup, etc. Nie każdy pomysł zostanie wybrany, więc nie każdy uczeń będzie zadowolony, ale właśnie na tym polega współpraca oraz osiąganie kompromisów, warto uświadomić to uczniom – również w rzeczywistości szkolnej takie sytuacje będą się zdarzały. Dzięki tej aktywności uczniowie rozwiną umiejętność komunikacji oraz współpracy, a także  poczują się częścią grupy. Zadanie może być modyfikowane, np. na poziomie listy przedmiotów – nauczyciel może wręczyć każdej grupie gotową listę z przedmiotami, spośród których uczniowie będą wybierać swoje. W tej wersji zadanie jest nieco łatwiejsze, bo uczniowie mają ograniczony zasób przedmiotów, więc ich wybory mogą być podobne, ale z drugiej strony przygotowanie własnych list rozwija kreatywność i jest bardziej spersonalizowane. Zadanie to może być kontynuowane, np. po dopłynięciu na bezludną wyspę uczniowie muszą zaplanować budowę schronienia, podział ról i zadań na wyspie, sposób ochrony przed dzikimi zwierzętami itd., co może być kontynuowane na kolejnych lekcjach.

Trzy przedstawione powyżej aktywności to tylko kilka propozycji zajęć skoncentrowanych na komunikacji, której celem jest integracja zespołu klasowego oraz zbudowanie lub odtworzenie relacji między uczniami. Zadania te mogą być inspiracją do kolejnych działań, bo jak łatwo zauważyć, nie tylko mają one charakter praktyczny i nie wymagają dużego przygotowania ze strony nauczyciela, ale także mogą być łatwo modyfikowane i wykorzystywane zarówno na zajęciach z wychowawcą, jak również przez nauczycieli różnych przedmiotów. Warto zaznaczyć, że wszelkie zaplanowane przez nas aktywności, które będą oparte na komunikacji i współpracy przyczynią się do poprawy relacji między naszymi uczniami. Oznacza to, że każde działania związane z nauczaniem naszego przedmiotu mogą mieć cechy integracji zespołu klasowego, jeżeli zostaną wzbogacone o te właśnie elementy. Zachęcam do korzystania z przedstawionych pomysłów i mam nadzieję, że spodobają się one Państwu i Państwa uczniom.

Artykuł jest jednym z cyklu materiałów przygotowanych przez naszych ekspertów na temat relacji. Zapraszamy do lektury pozostałych!

Jak budować i dbać o relacje w szkole  

 

 

 

Autor: Łukasz Kamiński

Ambasador i trener warsztatów komputerowych eTwinning w województwie pomorskim

Nauczyciel języka angielskiego w VIII Liceum Ogólnokształcącym im. KEN w Gdańsku. Przez 15 lat pracował w Zespole Szkół Gastronomiczno-Hotelarskich w Gdańsku. Zrealizował kilkanaście projektów eTwinning. Laureat Krajowej i Europejskiej Odznaki Jakości. Koordynator projektu Erasmus+. Uczestniczył w międzynarodowych szkoleniach: w roku 2015 “1:1 Pedagogy and devices”, a w roku 2018 „Enhancing creativity and innovation in my classroom” zorganizowanych w Brukseli przez European Schoolnet w ramach szkoleń z cyklu Future Classroom Lab. Dzięki szkoleniom poszerzył wiedzę dotyczącą wykorzystania narzędzi technologii informacyjno-komunikacyjnych (TIK) w dziedzinie edukacji oraz innowacyjnych metod pracy z uczniami. Obecnie w pracy z młodzieżą wykorzystuje nowoczesne technologie (praca z tabletami na lekcjach języka angielskiego), aby motywować uczniów i pobudzać ich kreatywność. Od roku 2017 współpracuje z Uniwersytetem Gdańskim, współorganizując konferencje poświęcone nowoczesnym technologiom w nauczaniu oraz prowadząc kursy dla studentów poświęcone projektom edukacyjnym i TIK w dydaktyce.